Fidget toys là những món đồ chơi nhỏ cầm vừa tay để bấm, xoay, bóp, uốn hoặc lăn, giúp đôi tay “có việc” khi bạn bồn chồn, chờ đợi hay đang suy nghĩ. Từ “fidget” trong tiếng Anh nghĩa là cựa quậy, đứng ngồi không yên. Quen thuộc nhất là con quay spinner, khối Fidget Cube, pop it, vòng xoắn, squishy và các móc khoá giải đố.
Bài này giải thích fidget là gì, chia các loại theo động tác tay, nói thật về chuyện “có giúp tập trung không” và cách chọn món hợp thói quen của bạn.
Fidget toys là gì, có từ bao giờ?
Ai cũng từng fidget: bấm bút tách tách, rung chân, xoay tóc, xé mép giấy. Fidget toys ra đời để thay những thói quen đó bằng một món đồ êm hơn, ít phiền người xung quanh hơn.
Ý tưởng này không mới. Chuỗi hạt “worry beads” ở Hy Lạp hay cặp bi sắt Baoding thời nhà Minh ở Trung Quốc đều là những món để tay mân mê từ hàng trăm năm trước. Thời hiện đại, fidget toys bùng nổ theo từng làn sóng:
- 2017: con quay fidget spinner gây sốt toàn cầu, trường học nhiều nơi phải cấm mang vào lớp.
- Cùng thời gian đó: Fidget Cube, khối vuông có nút bấm, công tắc, bánh răng, bi lăn ở mỗi mặt, do một studio thiết kế ở Mỹ làm ra.
- 2021: pop it, tấm silicon đầy bong bóng ấn lép rồi lật lại ấn tiếp, nổi lên nhờ TikTok.
- Gần đây: các khối bóp dẻo kiểu NeeDoh, squishy và vòng xoắn tangle được ưa chuộng vì êm, không phát tiếng.
6 loại fidget toys theo động tác tay
Cách dễ nhất để hiểu và chọn fidget toys là nhìn vào việc tay bạn sẽ làm:
| Nhóm | Ví dụ | Có tiếng không? | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Bấm | Nút bấm, công tắc, pop it, bút bấm | Thường có tiếng “tách” | Người hay bấm bút |
| Xoay | Spinner, nhẫn xoay, con quay | Êm đến hơi rè | Người thích nhìn chuyển động |
| Bóp | Squishy, khối dẻo, bóng bóp | Không | Người hay căng tay, nắm chặt |
| Uốn, kéo | Vòng xoắn tangle, ống co giãn | Gần như không | Người hay xoay tóc, vặn đồ |
| Lăn, trượt | Mê cung bi, đá xoa tay, bi lăn | Rất nhỏ | Người thích cử động chậm, nhẹ |
| Giải đố | Móc khoá giải đố, khối vô cực, rubik | Nhỏ | Người rảnh tay khi chờ đợi |
Đồ bấm xả stress: vui nhưng dễ ồn
Nhóm bấm cho cảm giác “đã” nhất vì có phản hồi rõ: nhấn xuống, nghe tách, nảy lên. Nhược điểm là tiếng kêu, bấm trong lớp hay văn phòng dễ làm người bên cạnh khó chịu. Nếu bạn nghiện bấm bút, thử đổi sang một cây bút bấm êm để vẫn giữ thói quen mà không ồn.
Bút gel bấm Languo B130 có cơ chế bấm êm, không phát tiếng “tách”, kèm đệm tay xốp dài. Vẫn là bút viết hằng ngày mực đen nhanh khô, nên vừa thoả cơn ghiền bấm vừa không phiền ai trong thư viện.
Đồ uốn, kéo: êm nhất cho lớp học
Vòng xoắn tangle gồm nhiều khúc nhựa nối khớp, xoay vặn thành đủ hình mà gần như không có tiếng. Đây là lựa chọn an toàn khi bạn cần nghịch tay trong giờ học hay họp.
Các khớp xoay trơn, uốn được đủ hình, không gây tiếng ồn. Có bản đổi màu theo hơi ấm bàn tay, bản ánh kim, trong suốt, dạ quang. Nhẹ, bỏ hộp bút gọn.
Đồ bóp: khi tay muốn nắm chặt
Squishy và khối dẻo hợp với người hay siết tay, cắn móng khi căng thẳng. Bóp xuống rồi nhìn món đồ chậm rãi trở lại dáng cũ cũng là một kiểu thư giãn. Chưa phân biệt được các loại? Đọc bài squishy là gì.
Needoh Nice Cube bằng TPR mềm mịn, đàn hồi tốt, bóp nắn kéo giãn đều được. Không có chi tiết nhỏ rời, dễ rửa sạch, màu pastel đặt bàn cũng xinh.
Đồ lăn và giải đố: cho lúc chờ đợi
Mê cung bi hay móc khoá giải đố cần một chút tập trung, hợp lúc chờ xe, xếp hàng, nghỉ giữa giờ hơn là vừa học vừa nghịch.
Gấu trúc bông ôm một mê cung bi thép kèm tay cầm nam châm, khoảng 7,3 × 9,5 cm, treo balo được. Lấy ra chơi vài phút lúc rảnh tay rồi cất lại.
Tay cứ ngứa ngáy khi học? Chọn một món êm tay để trên bàn, căng quá thì nghịch một chút rồi học tiếp.
Xem đồ bóp, fidgetFidget toys có giúp tập trung không?
Câu trả lời trung thực: chưa chắc, và tuỳ món.
- Một số nghiên cứu và khảo sát nhỏ ghi nhận người dùng thấy dễ chịu hơn, bớt bồn chồn khi có món để cầm.
- Ngược lại, một nghiên cứu năm 2018 trên trẻ có rối loạn tăng động giảm chú ý cho thấy dùng spinner trong lớp làm các em kém chú ý hơn. Vài nghiên cứu sau đó trên học sinh và sinh viên cũng không thấy fidget cải thiện sự tập trung.
- Các nhà nghiên cứu cho rằng món đòi hỏi nhìn vào (như spinner) dễ cuốn mắt, còn món chỉ cần tay (bóp, uốn) ít gây xao nhãng hơn. Đây là hướng giải thích, chưa phải kết luận chắc chắn.
Vì vậy bé Mây khuyên: coi fidget toys là đồ chơi thư giãn, không phải dụng cụ học tập thần kỳ. Khi học, chọn món không cần nhìn và không có tiếng. Khi nghỉ, chơi món nào bạn thích. Muốn học tập trung hơn thật sự, kết hợp nghỉ có giờ như phương pháp Pomodoro sẽ hiệu quả hơn.
Chọn đồ chơi xả stress văn phòng, lớp học theo thói quen
- Hay bấm bút: bút bấm êm, hoặc để dành món có nút bấm cho giờ nghỉ.
- Hay xoay tóc, vặn nắp chai: vòng xoắn tangle.
- Hay siết tay, cắn móng: squishy, khối dẻo bóp.
- Hay xé giấy, gõ bàn: khối dẻo hoặc một quả bóng bóp nhỏ.
- Chờ đợi lâu: móc khoá mê cung, giải đố.
Ba tiêu chí cho văn phòng và lớp học: không tiếng, vừa lòng bàn tay, không cần nhìn. Món có đèn, có nhạc vẫn vui nhưng nên để lúc giải lao.
Thích tự tay làm? Bé Mây có bài 7 món đồ chơi xả stress bằng giấy chỉ cần một tờ A4, trong đó có cả khối vô cực.
Dùng fidget toys an toàn
- Trẻ dưới 3 tuổi: cơ quan an toàn sản phẩm tiêu dùng Mỹ (CPSC) khuyên để spinner và đồ có chi tiết nhỏ xa tầm tay trẻ nhỏ vì nguy cơ hóc.
- Đồ có đèn: một số loại dùng pin cúc áo. Pin này rất nguy hiểm nếu trẻ nuốt phải, nên kiểm tra nắp pin có vít chắc chắn.
- Đồ có nam châm nhỏ: nuốt phải nhiều viên nam châm có thể gây tổn thương nghiêm trọng, cất xa em nhỏ.
- Đồ sạc pin: có người lớn ở gần khi sạc, không sạc qua đêm.
- Vệ sinh: món ghi rõ rửa được thì rửa nước ấm với xà phòng nhẹ, để khô tự nhiên.
Câu hỏi thường gặp
Fidget toys là gì?
Là đồ chơi nhỏ để bấm, xoay, bóp, uốn hoặc lăn trong tay, giúp đôi tay có việc khi bạn bồn chồn, chờ đợi hay suy nghĩ.
Fidget là gì trong tiếng Anh?
“Fidget” nghĩa là cựa quậy, không ngồi yên, như rung chân hay bấm bút. Fidget toys là đồ chơi dành cho thói quen đó.
Đồ bấm xả stress có dùng trong lớp được không?
Đồ bấm thường có tiếng nên dễ làm phiền. Trong lớp nên chọn món êm như vòng xoắn, khối dẻo hoặc bút bấm không tiếng.
Đồ chơi xả stress văn phòng nên chọn món nào?
Món nhỏ, không tiếng và không cần nhìn như khối dẻo bóp, vòng xoắn. Đặt cạnh bàn phím, lúc nghĩ ý tưởng hay nghe họp thì cầm nghịch.
Nguồn tham khảo
- Wikipedia: Fidget toy, Fidget spinner, Fidget Cube, Pop it (lịch sử và phân loại).
- Scientific American: fidget toys và sự tập trung.
- Graziano và cộng sự (2018), Journal of Attention Disorders: ảnh hưởng của spinner tới sự chú ý trong lớp học.
- CPSC (Mỹ): thông tin an toàn về fidget spinner, pin cúc áo và nam châm.
Bé Mây tổng hợp và viết lại thận trọng, không thay cho tư vấn y khoa.
