Cách vẽ màu nước không bị cong giấy: 5 mẹo đơn giản ai cũng làm được

Cách vẽ màu nước không bị cong giấy gói gọn trong ba việc: dùng giấy màu nước đủ dày (khoảng 300 gsm), cố định 4 cạnh giấy trước khi vẽ và đừng để nước đọng thành vũng trên mặt giấy. Nếu muốn giấy phẳng tuyệt đối cho tranh lớn, bạn có thể “căng giấy” trước một buổi. Bé Mây giải thích vì sao giấy cong và chỉ bạn 5 mẹo, từ dễ nhất đến kỹ nhất.

Vì sao giấy màu nước bị cong, gợn sóng?

Giấy làm từ sợi xenlulo hoặc cotton. Khi gặp nước, sợi giấy hút ẩm và nở ra; khi khô, sợi co lại. Vấn đề là chỗ ướt nở, chỗ khô thì không, nên mặt giấy phồng lên thành từng vùng như sóng. Giấy càng mỏng, lượng nước càng nhiều thì sóng càng rõ.

Giấy cong không chỉ xấu khi chụp ảnh. Ở chỗ trũng, nước và màu dồn lại thành vũng, khô xong để lại viền đậm hoặc vệt loang ngoài ý muốn. Chỗ gồ lên thì màu trôi đi, bị nhạt. Vì vậy giữ giấy phẳng chính là giữ cho màu đều.

Nếu bạn mới làm quen với màu nước, nên đọc trước bài vẽ màu nước cho người mới bắt đầu để biết cách chọn cọ và 5 bài tập nền tảng. Bài này tập trung riêng vào chuyện giữ giấy phẳng.

Mẹo 1: Chọn giấy vẽ màu nước 300gsm thay vì giấy mỏng

Đây là mẹo “ăn tiền” nhất. Giấy dày có nhiều sợi hơn trên mỗi m² nên chịu nước tốt và nở ít hơn so với độ dày của nó. Một quy tắc dễ nhớ:

Loại giấy	Mức cong khi tô ướt	Có cần căng giấy?
Giấy vẽ thường 100–150 gsm	Cong rõ, có thể nhăn nhúm	Chỉ hợp lớp màu rất mỏng
Giấy màu nước 180–250 gsm	Gợn sóng khi tô nhiều nước	Nên dán băng keo, tranh lớn nên căng
Giấy màu nước 300 gsm	Gợn nhẹ, thường phẳng lại khi khô	Tranh nhỏ chỉ cần dán băng keo
Giấy 600 gsm trở lên	Gần như không cong	Thường không cần

Ngoài độ dày, giấy có pha cotton giữ nước đều hơn nên cũng ít “phồng cục bộ” hơn giấy bột gỗ. Hiểu thêm về con số gsm trong bài định lượng giấy gsm là gì.

Mẹo 2: Dán băng keo 4 cạnh trước khi vẽ

Cách nhanh nhất cho tranh nhỏ và vừa (A5, A4): dán giấy xuống một tấm bìa cứng, ván gỗ hoặc mặt bàn phẳng bằng băng keo giấy (masking tape).

1. Đặt tờ giấy lên tấm kê, mặt vẽ hướng lên.
2. Dán băng keo đè lên mép giấy khoảng 0,5–1 cm, phần còn lại bám xuống tấm kê. Dán lần lượt 4 cạnh, miết chặt bằng ngón tay.
3. Vẽ như bình thường. Giấy có thể phồng nhẹ khi ướt, nhưng vì 4 cạnh bị giữ, khi khô nó sẽ kéo phẳng lại.
4. Đợi tranh khô hẳn mới gỡ băng keo. Kéo chậm, nghiêng băng keo ra ngoài, góc thấp, để không xé rách mép giấy.

Bonus: khi gỡ băng keo, tranh có viền trắng thẳng tắp rất “xịn”.

Không muốn dán băng keo: dùng sổ bìa cứng hoặc watercolor block

Nếu ngại dán băng keo mỗi lần vẽ, hãy chọn sổ màu nước có bìa sau dày làm điểm tựa. Giấy nằm trên mặt phẳng cứng sẽ ít vênh hơn giấy rời đặt trên đầu gối. Với sổ lò xo, bạn vẫn có thể kẹp hai mép trang bằng kẹp giấy hoặc dán băng keo nhẹ ở mép ngoài khi tô nền lớn.

Giới vẽ còn có loại watercolor block: cả tập giấy được dán keo kín 4 cạnh, chỉ chừa một khe nhỏ. Bạn vẽ trực tiếp trên tờ trên cùng, khô hẳn mới luồn dao rọc giấy vào khe để tách tranh. Đây gần như là cách chống cong “khỏi nghĩ”.

Mẹo 3: Kiểm soát nước, cách vẽ màu nước không bị cong giấy ít tốn công nhất

Giấy cong nhiều hay ít phụ thuộc vào lượng nước bạn cho vào. Vài thói quen nhỏ giúp giảm rõ rệt:

• Thấm cọ trước khi chạm giấy. Quẹt nhẹ cọ lên khăn giấy để bớt nước thừa.
• Hút bớt vũng nước. Thấy chỗ nào đọng nước bóng loáng, dùng cọ khô hoặc góc khăn giấy chạm nhẹ để hút đi.
• Tô nhiều lớp mỏng thay vì một lớp sũng nước. Mỗi lớp để khô rồi mới tô tiếp.
• Chỉ làm ướt vùng cần loang. Không cần quét nước khắp tờ nếu chỉ vẽ một bông hoa ở giữa.
• Thử bút cọ nước. Bút chứa nước trong thân, lượng nước ra ít và đều hơn cọ nhúng cốc, rất hợp vẽ nhỏ trên sổ.

Mẹo 4: Cách căng giấy màu nước từng bước

Căng giấy là làm cho giấy “nở hết cỡ” trước, rồi cố định lúc nó còn ướt. Khi khô, giấy co lại căng như mặt trống. Lúc bạn vẽ, sợi giấy đã nở rồi nên không phồng thêm nữa. Cách này dành cho tranh lớn, tranh loang nhiều nước, hoặc giấy dưới 300 gsm.

Chuẩn bị

• Một tấm kê cứng, phẳng, chịu nước (ván gỗ ép, tấm mica, bìa cứng dày có bọc nilon), rộng hơn tờ giấy mỗi bên khoảng 5 cm.
• Băng keo giấy loại tốt hoặc băng keo giấy có keo nước (gummed tape) nếu có.
• Khay nước hoặc bồn rửa sạch, một miếng bọt biển hoặc khăn sạch.

Các bước căng giấy màu nước

1. Làm ướt giấy: ngâm tờ giấy 300 gsm trong nước sạch khoảng 3–5 phút (giấy mỏng hơn thì ngắn hơn, chỉ vài chục giây). Không có khay to thì dùng bọt biển thấm nước lau đều cả hai mặt.
2. Để ráo: nhấc giấy lên, cầm một góc cho nước nhỏ giọt bớt.
3. Đặt lên tấm kê: trải giấy phẳng, dùng khăn sạch vuốt nhẹ từ giữa ra để đẩy bọt khí. Đừng chà mạnh làm xước mặt giấy.
4. Dán 4 cạnh: dán băng keo đè lên mép giấy, mỗi cạnh một dải liền. Với giấy ướt, băng keo giấy thường dễ bong; nếu thấy bong, dán thêm một lớp chồng lên.
5. Để khô tự nhiên: đặt tấm kê nằm ngang, nơi thoáng, tránh nắng gắt và quạt thổi thẳng. Giấy cần nhiều giờ, thường để qua đêm cho khô hẳn.

Khi khô, giấy sẽ căng phẳng. Bạn vẽ luôn trên tấm kê, vẽ xong và khô hẳn mới cắt hoặc gỡ băng keo.

Mẹo 5: Tranh đã cong rồi thì ép phẳng lại thế nào?

Lỡ vẽ xong tranh mới gợn sóng cũng đừng buồn, thường cứu được:

1. Đợi tranh khô hoàn toàn.
2. Lật úp tranh, dùng bình xịt phun sương thật nhẹ lên mặt sau cho giấy hơi ẩm, không ướt sũng.
3. Kẹp tranh giữa hai tờ giấy sạch (giấy trắng hoặc giấy can), đặt lên mặt phẳng.
4. Chồng vài cuốn sách dày lên trên, để một đến hai ngày.

Tránh dùng bàn ủi nếu bạn chưa quen: nhiệt có thể làm màu đổi sắc hoặc làm bóng mặt giấy. Nếu tranh có dán sticker, nhũ hay keo thì càng nên ép bằng sách thay vì nhiệt.

Câu hỏi thường gặp

Giấy màu nước bị cong có sao không?

Cong nhẹ thì không ảnh hưởng nhiều, giấy 300 gsm thường phẳng lại khi khô. Cong nhiều sẽ làm nước đọng ở chỗ trũng, màu loang không đều, nên vẫn nên cố định giấy trước khi vẽ.

Giấy vẽ màu nước 300gsm có cần căng không?

Tranh nhỏ (A5, A4) chỉ cần dán băng keo 4 cạnh là đủ. Tranh khổ lớn hoặc loang rất nhiều nước thì căng giấy trước sẽ phẳng hơn hẳn.

Căng giấy màu nước mất bao lâu?

Làm ướt và dán chỉ mất khoảng 10 phút, nhưng phải đợi giấy khô hẳn, thường là nhiều giờ hoặc qua đêm.

Cách vẽ màu nước không bị cong giấy khi không có băng keo giấy?

Có thể dùng kẹp giấy hoặc kẹp bướm kẹp 4 cạnh lên tấm bìa cứng. Không nên dùng băng keo trong vì dễ làm rách mặt giấy khi gỡ.

Nguồn tham khảo

Bé Mây tổng hợp từ các hướng dẫn về giấy và kỹ thuật màu nước dưới đây, rồi viết lại cho dễ làm theo:

• Emily Wassell: cách xử lý giấy màu nước bị cong
• Jerry’s Artarama: hướng dẫn căng giấy màu nước
• Tobio’s Kits: How to stretch watercolor paper
• Lynne Baur: chống cong giấy không cần căng